|
| NASA 2013 güneş fırtınalarına karşı uyarıyor. - Haberler Haberler, Yazılar, Fıkralar |
| AnaSayfa > Haberler > NASA 2013 güneş fırtınalarına karşı uyarıyor. | |
| | Kategori | : Haberler | | Gönderen | : Admin | | Tarih | : 2010-12-06 | | Puan | : 0  | Katılımcı : 0 | | Okunma | : 256 | | | | | |
| |
NASA 2013 güneş fırtınalarına karşı uyarıyor.
NASA’nın yeni uyarı raporuna göre dev bir güneş fırtınası sonucu enerji
kesintileri yaşanacak, GPS devre dışı kalacak, cep telefonları, televizyon ve
radyolar çalışmayacak ve Dünya genelinde tedarik zincirleri çökecek.
Bu haber acaba doğru mu?
Bize etkisi fazla olacak mı?
Korunmak için ne yapmamız gerek?
Manyetik alana zarar verebilir mi?
Sorularınıza sırayla cevap verelim. NASA’nın güneş fırtınalarına karşı olan
uyarısı ve yaşanabilecek olumsuz olaylar listesi doğru. Bu yılın mayıs ayında
NASA’nın bilim haberleri sayfasında çıkan habere aşağıdaki adresten
ulaşabilirsiniz.
http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2009/29may_noaaprediction/
Elektronik ve iletişim sistemleri etkilenecek – Daha önce yaşandı
İkinci sorunuza gelince güneş fırtınaların=C4=B1n ve patlamalarının Dünya’mızdaki
elektronik ve iletişim sistemlerine etkisi olduğu biliniyor. Geçmişte güneş
patlamaları nedeniyle, milyonlarca insanın saatlerce elektriksiz kalması,
Dünya-uydu bağlantısının kısa süreli=C4=9Fine kopması gibi olaylar yaşanmış.
Radyasyona karşı atmosfer kalkan gibi koruyacak
Ancak “bize etkisi fazla mı?” derken güneş patlamaları sırasında artan
radyasyona maruz kalmadan dolayı insan sağlığına olabilecek etkileri
kastediyorsanız neyse ki Dünya’nın manyetik alan=C4=B1 ve atmosferi bizi bir kalkan
gibi koruyor. Bu kalkanın dışındaki astronotlar ve atmosferin koruyucu etkisinin
az olduğu yükseklerde çalışan pilotlar için radyasyonun kanser riskini
arttırdığı biliniyor.
Sağlık sorunlar: Migren, gerginlik ve yorgunluk hissi
Bir de güneş fırtınaları sırasında gergin ve yorgun hissedebileceğimiz
söyleniyor. Hatta bazı kişilerde migreni tetikleyebilece=C4=9Fi bile söyleniyor.
Ancak bu konuda bir genelleme yapılamayacağı da belirtiliyor.
Şiddetli patlamalarla proton, elektron, helyum çekirdeği gibi parçacıklar
saniyede 1000 km gibi bir hızla fırlayarak Dünya’mıza kadar geliyor
Güneşten gelen ışınların spektrumu sadece görünür ışığı değil, kızılaltı, mor
ötesi ve X ışınlarını da içeriyor. X =C4=B1şını ve radyo teleskoplarıyla izlenebilen
bu ışınlar dışında güneş fırtınalarında yüksek enerjili parçacık ve iyonlar da
var. Güneşin korona adı verilen dış katmanında aniden gelişen şiddetli
patlamalarla proton, elektron, helyum çekirdeği gibi parçacıklar saniyede 1000
km gibi bir hızla fırlayarak Dünya’mıza kadar geliyor. Koronel Kütle Atılımı
(coronal mass emissions -CME) adı verilen ve atmosferimize kutuplardan giren bu
parçacıklar Dünya’nın manyetik alan çizgileri boyunca ilerliyor ve yolu
üzerindeki parçacıklarla çarpışarak ı=C5=9Fımaya neden oluyor. Aurora olarak
bildiğimiz bu ilginç ışık gösterisine daha çok İsveç, Norveç gibi kutuplara
yakın ülkelerde rastlanırken, güneş patlamalar=C4=B1nın çok kuvvetli olması durumunda
bu parçacıklar aşağı enlemlere kadar inebiliyor. Bu iletimde elektrik hatlarının
da payı var. Modern elektrik şebekeleri daha yüksek verim sağlamak, güç kaybını
önlemek amacıyla yüksek voltajda çalışacak şekilde tasarlanıyorlar. Ancak yüksek
voltaj, sistemin daha etkin bir anten gibi davranıp Güneş=E2=80=99ten gelen yüksek
enerjili parçacıkları daha kolay çekmesine yol açıyor. Uzak mesafelere elektrik
taşıyan hatlarda alternatif akım kullanılırken sisteme çekilen bu parçacıklar
teller boyunca doğru akım meydana getiriyor. Akımdan do=C4=9Fan manyetik alansa
transformatörün manyetik çekirdeğinin yanmasına kadar varan ciddi sonuçlar
doğurabiliyor. 13 Mart 1989’da Kanada’nın Quebec eyaletinde tam da bu olay
yaşanmış ve milyonlarca insan 9 saat süreyle karanl=C4=B1kta kalmıştı.
Hastane, hava trafiği, güvenlik sistemleri, bankalar….
Tabii evde kullandığımız elektrikli aletler de güneş fırtınalarından
etkilenebilir. İleri teknolojinin kullanıldığı birçok cihazın devre dışı kalması
ihtimal d=C3=A2hilinde. Hastane ekipmanı, hava trafiği kontrol cihazları düşünülünce
güneş patlamalarının direk insan hayatını tehdit edebileceği, güvenlik
sistemleri, bankalar düşünüldüğünde mali zararlara yol açabileceği daha net
ortaya çıkıyor.
Uydu iletişimi sekteye uğrayabilir
Elektrik şebekeleri kadar uydu sistemlerine bağlı sistemler de güneş
patlamalarından etkilenebiliyor. Güneşteki hareketlilik iyonosferin yoğunluğunda
ani değişime ve ısınmaya yol açarak Dünya-uydu iletişimini sekteye
uğratabiliyor.
Korunmak için ne yapmamız gerek?
Bilgisayarsız kalmamak için UPS (Kesintisiz güçkayna=C4=9Fı) alın... J)
Bütün bunlar bizi üçüncü sorunuzun cevab=C4=B1na getiriyor. Korunmak için ne yapmamız
gerek? Yukarıdaki örneklerden de görüldüğ=C3=BC gibi kişisel önlemlerle güneş
patlamalarının etkilerinden korunmak pek mümkün de=C4=9Fil. Yine de bilgisayarınızda
UPS (uninterruptible power supply, kesintisiz güç kaynağ=C4=B1) kullanarak en azından
bilgisayarınızı ani elektrik kesintilerinden korumaya çalışabilirsiniz.
Güneş patlamaları manyetik alana zarar verebilir mi?
Sorunuzdan hareketle bu patlamalar Dünya’nın manyetik alanını nasıl etkiliyor
ona bakalım. Koronal kütle atılımı Dünya=E2=80=99ya ulaştığında, jeomanyetik alan şekil
değiştiriyor. Dünyamızı bir balon gibi saran magnetosfer Güneş’in manyetik alan
çizgileriyle birleşiyor. Magnetosfer sarsılıyor, bas=C4=B1klaşıyor ve titreşiyor.
Uzmanların jeomanyetik fırtına dedikleri bu şekil de=C4=9Fişimi öylece kalmıyor.
Esnek bir kalkan gibi olan magnetosfer kısa sürede eski halini alıyor. Bu süre
boyunca Güneş’ten gelen ışın ve parçacık rüzg=C3=A2rı kalkanın etrafından ilerliyor.
Ancak geçtiğimiz yıllarda, Dünya-Güneş ortak manyetik portalına ait verileri
inceleyen bilim insanları portalın kısa süreliğine de olsa kutuplarda açıldığını
ve Güneş’ten gelen parçacıkların bu aralıktan sızdığını ortaya koyuyor. Neyse ki
açıklık kısa sürede tekrar kapanıyor.
Güneş’teki hareketliliğin artması, 2013 de zirveye çıkması bekleniyor
Bu uyarının niye 2013 yılına dair olduğuna gelince bilim insanları sayıları
belli aralıklarla artıp azalan güneş lekelerini de g=C3=B6z önünde bulundurarak
Güneş’teki hareketliliği 11 yıllık devrelere bölmüşler. 23. Güneş devrimi
1996’da başlıyor ve 2007’de bitiyor. İçinde bulunduğumuz 24. Güneş devriminin
ilk birkaç yılından sonra Güneş’teki hareketliliğin artması, 2013 de zirveye
çıkması bekleniyor.
Dr. Zeynep Ünalan
________________________________
Kaynak: Bilim ve Teknik -TÜBİTAK / Eylül 2010"Merakettikleriniz"denalınmıştır.
|
| Yorumlar | | Bu meatiyel için Henüz Yorum Yapılmamış, İlk yorumu siz Yapın! | | Yorum Ekle | |
|
|
|
]