|
| Dillerin atası Afrika'da doğmuştu - Gereksiz Bilgiler Ansiklopedisi Haberler, Yazılar, Fıkralar |
| AnaSayfa > Gereksiz Bilgiler Ansiklopedisi > Dillerin atası Afrika'da doğmuştu | |
| |
Dillerin atası Afrika'da doğmuştu
Dünyada konuşulan yedi bin dilin tek bir kökeni mi var? Yoksa dünya dilleri
birden fazla kaynaktan mı doğdular? Dillerdeki seslerin coğrafi dağılımını
inceleyen bir çalışma, modern insan dillerinin tek kökenli olduğuna ve bunun
Afrika'nın güneyinde ortaya çıktığına işaret ediyor.
DNA bilgilerini kullanarak bir topluluğun geçmişini öğrenmek günümüzde kolay.
DNA dizisi birbirine benzer olan bireyler yakın akrabadır. Grup içinde genetik
çeşitliliğin en yüksek olduğu bölge ise soyun ilk evrildiği ve yayılmaya
başladığı bölgedir. Bunun nedeni, göç edenlerin genelde küçük bir grup
olmasıdır. Dolayısıyla göçmenlerin çeşitlilikleri de geride kalanlardan az olur.
Örneğin günümüz tarım bitkilerinde genetik çeşitliliğin en yüksek oldukları
bölgeler, Sovyet genetikçi Nikolay Vavilov'un 1920'lerde öne sürdüğü üzere,
tarımın ilk başladığı bölgelerdir: Mezopotamya ve Güney Asya gibi.
İnsanlar arasında genetik çeşitliliğin en yoğun olduğu bölge ise Afrika'dır.
Afrika'dan Asya'ya ve oradan Güney Amerika'ya doğru gidildikçe, genetik
çeşitlilik ciddi biçimde azalır.
Velhasıl genetik veriler, modern insanın 200 bin yıl kadar önce Afrika'da
evrildiğini, 60-70 bin yıl önce de başka kıtalara göçlerin başladığını
göstermekte. Fosil buluntuları da aynı sonuca işaret eder. Yani bu bulgular
ışığında tüm günümüz insanlarının ilk Afrika'da evrilip dünyaya oradan
yayıldıkları sonucu çıkmaktadır. Peki ya dillerin kökeni?
Dil evrimini incelemenin zorlukları
Arkeolojik çalışmalara göre modern insanların müzik ve süsleme gibi sembolik
faaliyetleri ilk defa 100 bin yıl kadar zaman önce ortaya çıkıyor. Dünya
dillerin evriminin de bu zamana denk geldiği düşünülüyordu. Ancak dillerin
gerçekten tek bir Afrikalı kökeni mi olduğu, yoksa modern dillerin birden fazla
defa, birbirinden bağımsız mı evrildiği daha bilinmiyordu.
Doğrusu dillerden soy ağacı oluşturmak çok daha çetrefilli bir iş. Bunun başlıca
sebebi dillerin sesleri ve yapısının DNA'ya kıyasla çok hızlı değişmeleridir.
Dillerin alışverişe açıklığı işi daha da zorlaştırır. Dillerin karşılaştırmak ve
özelliklerini kategorize etmenin zorlukları da ek bir sorun.
Bu kısıt ve zahmetler yüzünden dil bilimcilerin şimdiye kadar kurdukları soy
ağaçları fazla eskiye uzanmıyordu. Gerçi bir dil ailesi içinde dillerin
geçmişine yönelik önemli araştırmalar yapılmaktaydı. Örneğin 2003'te yapılan bir
çalışma, Urdu, Kürtçe ve Almanca dahil 450 dil barındıran Hindu-Avrupai dil
ailesinin 9 bin yıl önce Anadolu'da doğup tarımla beraber doğuya ve batıya
yayıldığını tahmin edebilmişti. Ancak dil aileleri arasındaki ilişkileri ortaya
çıkarmak çok daha zordu.
Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü'nde çalışan dilbilimcilerin 2008'de
yayınladıkları Dünya Dil Yapıları Atlası bu açıdan önemli bir gelişme oldu (The
World Atlas of Language Structures, kısaca WALS; http://wals.info/). Toplam 2600
dile ait gramer, ses ve söz dağarcığı bilgilerini içeren bu kamuya açık derleme,
dil evrimi çalışmalarına da büyük ivme kattı. Bu verileri dayanarak yapılmış ve
bu hafta içinde yayınlanan iki çalışma da WALS'in faydalarını kanıtlıyor.
Makalelerden Nature dergisinde yayınlananı, dört dil ailesine mensup dillerin
evrimini araştırıyor. Çalışmada, dillerde söz dizimi gibi yapıların zamanla
nasıl değiştiği incelenmiş. Sonuçlar, her dil ailesinin kendine mahsus evrim
biçimleri olduğuna işaret ediyor. Yani çalışmaya göre söz dizimi gibi özellikler
açısından, diller arasında ortak, evrensel bir yapı bulunmamakta.
Bunun iki olası açıklaması düşünülebilir: Birincisi, diller çok hızlı ve serbest
evrildiğinden ortak yapılar görünmüyordur. İkincisi, dillerin birbirinden
bağımsız kökenleri olabilir.
Seslerin ortak kökeni
Science dergisinde yayınlanan ikinci makale de ortak köken sorusuna, bu sefer
farklı bir yöntemle yaklaştı. Makalenin yazarı Yeni Zelandalı Quentin Atkinson,
türler arasında evrimsel soy ağaçları üzerine çalışmalarıyla tanınan bir
biyolog.
Atkinson, WALS'ta bulunan 504 günümüz dilinin çeşitliliklerini ve coğrafi
dağılımlarını inceledi. Ancak Atkinson, dillerin çeşitliliğini gramer veya
sözcükler yerine dillerin sesçik (fonem) dağarcığıyla ölçtü.
Çalışmanın sonuçları netti: Dünya dillerin sesçik çeşitliliği, Afrika'dan
uzaklaştıkça belirgin biçimde azalmaktaydı - tıpkı insan genetik çeşitliliği
gibi.
Örneğin kimi Afrika dillerinde 100'ü aşkın sesçik bulunabilirken, bu rakam
Avustronezya dil ailesinden Havai dilinde 13'e düşüyordu.
Atkinson, diller arasındaki akrabalıklar gibi değişkenleri de göz önüne aldıktan
sonra, dillerin tek bir kökeni olduğu ve bu ata dilin güney Afrika'da doğduğu
olduğu sonucuna ulaştı.
Araştırmada ayrıca sesçik çeşitliliği ve nüfus büyüklüğü arasında bir bağıntı da
görüldü. Örneğin Afrika'dan göç ettikten sonra nüfusun patlama yaptığı Güneydoğu
Asya'da sesçik çeşitliliği yüksek. Bu da nüfus çoğaldıkça genetik çeşitliliğin
artmasını anımsatıyor.
Atkinson'un bir diğer ilginç gözlemi, ata dilin özellikleri arasında dil
şaklatma seslerinin olabileceği. Bu sesler 'cık cık' derken çıkardığımız sesin
akrabaları - Türkçe ve Yunanca dahil bazı dillerde örnekleri mevcutlar,
İngilizce gibi başka dillerdeyse yoklar. Öte yandan bugün Kalahari Çölü'nde
yaşayan ve genetik olarak en 'atasal' sayılan toplulukların kimilerinin
dillerinde bu seslerden çok sayıda bulunuyor. Bu da dil şaklatma seslerinin
atasal olduğuna işaret ediyor.
Çalışma modern insanın yalnızca genetik değil, kültürel açıdan da tek bir kökene
dayandığı fikrini destekliyor.
Kaynak:
Dunn M vd (2011) Nature. http://dx.doi.org/10.1038/nature09923
Atkinson QD (2011) Science
332:346-349.http://www.sciencemag.org/content/332/6027/346.abstract
Mehmet Somel (soL-Bilim)
* View the full image
Sol: Çalışmada kullanılan dillerin dağılımı. Sağ: Sesçik çeşitliliği Afrika'dan
uzaklaştıkça azalıyor.
|
| Yorumlar | | Bu meatiyel için Henüz Yorum Yapılmamış, İlk yorumu siz Yapın! | | Yorum Ekle | |
|
|
|
| Katılımcı : 0
]
]